"Eros jest żywiołem archaicznym, przedludzkim,
bezwzględnie bestialskim, który ujawnia się poza
obszarem mowy i poza domeną woli zależnej od
psychicznych stanów w postaci przerażenia i śmiechu."
[Pascal Quignard, "Seks i trwoga"]
Projekt Pożądanie –
Patrzenie – Przerażenie
jest problemową prezentacją sztuki zaproszonych
artystów, którzy podejmują i badają w swojej twórczości
tematykę pragnień człowieka i ich realizacji w
przestrzeni prywatnej, kulturowej i społecznej. Na
projekt składają się: wystawa (w centrum Warszawy w
zabytkowej kamienicy przy ul. Złotej 1, oraz publikacja
folderu (w wersji drukowanej nakład limitowany – 150
sztuk, a w wersji elektronicznej dostępny na
www.supermarketsztuki.art.pl).
Celem projektu jest
interpretacja i promocja najnowszych dzieł artystów
(Kingi Arayi, Agaty Bogackiej, Bogny Burskiej, Maurycego
Gomulickiego, Zuzanny Janin, Andrzeja Karmasza, Doroty
Nieznalskiej i Aleksandry Polisiewicz) w kontekście
współczesnej refleksji kulturowej dotyczącej przeżyć i
emocji związanych z miłością i doświadczeniem śmierci.
Refleksja ta obejmuje takie zagadnienia jak: pożądanie
seksualne, pożądanie władzy, erotyka, miłość
narcystyczna, wstręt, lęk przed niespełnieniem i
śmiercią, gra z Innym na śmierć i życie i inne. Celem
projektu jest także zachęcenie widzów do skonfrontowania
się zarówno z dziełami artystów, narracją wystawy jak
też z ich własnymi pragnieniami i lękami.
Temat miłości i
śmierci jest jednym z najważniejszych tematów obecnych w
sztuce wszystkich epok, literaturze czy filozofii.
Ciekawił on filozofów starożytnych, twórców mitologii,
malarzy, rzeźbiarzy, zaintrygował twórcę psychoanalizy –
Freuda i jego następców. Z pośród współczesnych autorów
badających ten temat można wymienić filozofów takich jak
Roland Barthes (np. we „Fragmentach dyskursu
miłosnego”), Jean Baudrillard (w „O uwodzeniu”), Georges
Bataille (np. w „Erotyzm”). Seksualność i jej związek z
przerażeniem stała się głównym tematem książki Pasquala
Quignarda pt. „Seks i trwoga”. Miłość i związane z nią
dylematy i lęki jest obecna w kulturze popularnej
(telewizja, reklama, pisma adresowane do kobiet lub
mężczyzn, muzyka itd.) oraz w dyskursie politycznym.
Projekt Pożądanie –
Patrzenie – Przerażenie stawia pytania o
relację pomiędzy pożądaniem, patrzeniem i przerażeniem.
W jaki sposób kultura i jej normy regulują te
zależności? W jaki sposób w życiu prywatnym radzimy
sobie z napięciem mającym źródło w tym, co jest
najbardziej pierwotnym – posiadającym ogromną, twórczą i
zarazem niszczycielską, moc – doświadczeniem? W jaki
sposób konfrontujemy mroczną tajemnicę istnienia z
realnym życiem? W jaki sposób człowiek broni się przed
zobaczeniem… tego, co nie jest w pełni wyobrażalne, co
jest zagadkowe, ukryte w sennym marzeniu, którego nie
pamiętamy, gdy się budzimy?
Sztuka uobecnia lub
stara się zobrazować to, czego nie jesteśmy w stanie
zobaczyć, ale możemy, i nieświadomie chyba chcemy,
poprzez nią podejrzeć. Tajemnica życia, za którą stoi
pożądanie i tajemnica śmierci, która budzi przerażenie,
są blisko siebie, są tożsame. Sztuka pozwala się do nich
zbliżyć, ale w taki sposób, byśmy nie musieli patrzeć
wprost, bezpośrednio, byśmy mogli odwrócić uwagę od
tego, co jest autonomiczną i pierwotną naturą. Własne
pożądanie musimy ukryć, udać, że nas nie dotyczy. Temu
służy kultura. Bezpośrednie spojrzenie – konfrontacyjne
– jest nie do zniesienia, zabija. Jeśli w sztuce,
odnajdziemy to coś, co przeraża w nas, staramy się
ukarać, tego, kto poraził nas obrazem, przykuł do niego
naszą uwagę, zafascynował. Naruszył tabu, ustalone,
obowiązujące reguły. Na takie niebezpieczeństwo jest
narażona sztuka. Artysta jest czasem zbyt zuchwały. Nie
można go skontrolować, ale można uczynić go ofiarą
społecznego lęku. W ten sposób można utrzymać złudzenie,
że opanowało się, będące częścią nas samych,
nieposkromione, dzikie, zwierzęce pożądanie.
Założeniem wystawy
jest ukazanie napięcia pomiędzy pożądaniem, namiętnością
i fascynacją a przerażeniem i lękiem przed śmiercią. W
jaki sposób to napięcie jest obecne we współczesnej
kulturze obrazów, współczesnym świecie nowych form
komunikacji. Pytanie o relację pomiędzy pożądaniem,
patrzeniem i przerażeniem dotyczy zarówno prywatnego,
intymnego jak też kulturowego i społecznego kontekstu.
